Wednesday, November 30, 2016

The Political Circus


Thursday, November 24, 2016

Monday, November 21, 2016

तत्वा, तुझी किंमत बघ!


Saturday, November 19, 2016

लंडनवारी - भाग ७ - रायस्लिप लिडो आणि ऑक्सफर्ड स्ट्रीट

लंडन अ‍ॅट्रॅक्शन्स चा तुम्ही गूगलवर शोध घेतलात तर कदाचित रायस्लिप लिडो ही जागा तुम्हाला दिसायची नाही. पण एखाद्या ठिकाणी स्थायिक असलेल्या माणसांना या अशा अप्रचलित रत्नांची बरोब्बर माहिती असते. बिग-बेन, टॉवर ब्रिज आणि ग्रीनिच अशा भरभक्कम प्रोग्रॅमनंतर दुसर्‍या दिवशी हलकं-फुलकंच काहीतरी हवं होतं. रायस्लिप लिडो वॉज जस्ट परफेक्ट.

'काय आहे रायस्लिप लिडो?' असं विचारल्यावर माझा भाऊ मला सांगत होता. 'एक तलाव आहे, आणि त्याच्या काठावर कृत्रिम बीच तयार केलेला आहे. समुद्रासारखी वाळू टाकून एक मोठा बीचसदृश भाग बनवलेला आहे. शिवाय हा तलाव व त्याच्या आसपासचा एकून ६० एकरचा निसर्गरम्य परिसर आहे.' आम्ही गाडी पार्किंगमधे लावली. गार, मंद वारा, मोकळा गवताचा गालिचा, कडेला गर्द झाडी, आणि मधोमध तलाव हा सगळा परिसर बघूनच एक वेगळा तजेला आला.


इथे एक हॉटेलही आहे जिथे ब्रेकफास्ट, स्नॅक्स, चहा-कॉफीची झकास सोय होते. आम्ही ब्रेकफास्ट करूनच आलो असल्याने निवांत फेरफटका मारायला सुरुवात केली. इतका प्रचंड भाग असूनही एकही कोपरा दुर्लक्षित दिसत नव्हता. हे सगळ्या लंडनचंच वैशिष्ट्य असल्याचं जाणवलं होतं. कुठल्याश्या कोपर्‍यात असलेल्या बाकाबाजूलाही डस्ट्बिन असणं, 'या ट्रॅकवर कुणीही जात नसावं' असं म्हणताच चार पावलांनी तिथे एखादा मॅप किंवा साइनबोर्ड दिसणं ही काही उदाहरणं.



इथला तलाव अतिशय सुरेख आहे. काठावर ठिकठिकाणी बदकं असतात. इथे कुठल्या कुठल्या जातीची बदकं आहेत यांचाही तक्ता लावलेला आहे. मी सरसकट सगळ्यांना बदक म्हणत असलो तरी त्यांची नावं वेगवेगळी आहेत. इतकंच नव्हे तर प्रत्येक बदकाला टॅगिंग केलेलं आहे.



माझा भाऊ आणि मुलगा यांची इथे भारी गट्टी जमली होती. पकडापकडी, बदकांना हात लावणं, खायला देणं, चक्रात बसणं, झोपाळा, घसरगुंडी... नुसतं बागडणं चालू होतं. मी माझी बायको व बहीणही गप्पा मारत होतो, सायकल चालवत होतो. एकंदर मजा मजा चालू होती. हा दिवस असाच व्यतीत केला.


पुढच्या दिवशी आम्ही थोडंफार शॉपिंग करायचं म्हणून ऑक्स्फर्ड स्ट्रीट ला जायचं ठरवलं.


ऑक्सफर्ड स्ट्रीट एक अतिशय गजबजलेला रस्ता असून तिथे सोव्हिनियर्स, आणि इतर बर्‍याच गोष्टींची दुकानं आहेत. थोडक्यात फेरफटका मारण्यासाठी, टाईमपास करण्यासाठी उत्तम जागा आहे. आम्हाला नेमकं हेच हवं होतं. त्यामुळे आवरून-खाऊन आम्ही ऑक्सफर्ड स्ट्रीटला जायला निघालो.



ट्यूबने जायची आता व्यवस्थित सवय झाल्यामुळे मजा येत होती. ऑयस्टर कार्ड पंच करा, जिना/लिफ्ट ने प्लॅटफॉर्मवर जा, मेट्रोपॉलिटन लाईन, जुबिली लाईन, सेंट्रल लाईन सगळं सवयीचं वाटायचं. मुलालाही कुकगाडीत बसायचं म्हटलं की त्याचा चेहरा खुलायचा. आम्ही प्राम घेऊन सगळीकडे अगदी लीलया फिरत होतो. फक्त अधेमधे प्राममधे बसून सहाजिकच मुलाला कंटाळा यायचा. मग थोडं कडेवर घे, थोडी चालीचाली कर असं आमचं फिरणं चालायचं.


ऑक्सफर्ड स्ट्रीट जरा अंमळ गजबजलेलाच भाग आहे. त्यामुळे तिथे मात्र प्राममधे मुलाला ठेवून चालणं जरा जिकिरीचं होत होतं. मग त्याला कडेवरच घेऊन मार्ग्रक्रमण सुरू केलं. इथे एक 'लश' नावाची आरोग्य आणि सौंदर्य प्रसाधनांच्या दुकानाची शृंखला आहे. तिथे अप्रतिम हँडमेड साबण मिळतात. तिथे आम्ही बराच वेळ घालवला. पुढे असंच विंडो शॉपिंग करत करत संध्याकाळचा पीक अवर संपेस्तोवर आम्ही ऑक्सफर्ड स्ट्रीट ला होतो.


लंडनमधले अवघे तीन दिवस उरले होते. 'आता अजून काही घ्यायचं बाकी नाही राहिलंय ना?...' आटपाआटपीकडे रोख असलेला प्रश्न पडला. पण लगेच 'अजून तीन दिवस आहेत. आरामात' असं म्हणून आपलीच समजूत काढली आणि बरीटो खात आम्ही पुन्हा अंडरग्राउंडच्या दिशेने निघालो.

Wednesday, November 9, 2016

गंडलेल्या फिटनेसची कहाणी


लोकं व्यायाम, आहार, आराम यांची आपापली तर्कहीन त्रिसूत्री मांडताना बघितली की फार उद्विग्न व्हायला होतं. अर्थात फिटनेस, आरोग्य याला कुणी किती महत्व द्यावं हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे आणि कुणी त्या गोष्टीला महत्व दिलं नाही तर त्यात माझं काही नुकसान नसतं, पण त्यांचं स्वतःचं नक्कीच असतं. 

फिट असायला हवं, असं सामान्यतः प्रत्येकाला वाटतं. असं असतान अनेकदा इच्छा असूनही आरोग्यासाठी वेळ काढला जात नाही. मान्य; की प्रत्येकाला आपापले व्याप, अडचणी, सुखःदु:ख असतात. आणि कुठेतरी हे ही माहित असतं की व्यायाम हा गरजेचा आहे, ही 'वाटलं तर करा' अशी गोष्ट नाही. पण तरीही प्रचंड आळस माणसांच्या स्वभावात मूळ धरतो, आणि मग तो आळस हटवादीपणाचं रूप घेतो.

साधारण कॉलेजमधे जाण्याच्या वयात फिटनेस, व्यायाम या गोष्टींचं स्वाभाविकपणे आकर्षण वाटतं. मित्रमंडळींच्या संगतीने फिटनेसचा पाठपुरावाही केला जातो. इथेच दोन पंथ होतात. एकांना मेहनत करायची असते, एकांना नसते. ज्यांना मेहनत करायची नसते त्यांच्या फिटनेसचं जीवनचक्र साधारण असं असतं.

काही बाबतीत जिम लावलं जातं. आठवड्याभरातच टीशर्टच्या बाह्या फोल्ड होऊ लागतात. 'सही झालीय रे बॉडी' म्हणणारे दोस्तही मिळतात. इथे फिटनेसची व्याख्याच चुकलेली असते. पण तरीही मग 'झाली आता बॉडी' म्हणून टाळाटाळ सुरू होते. 'सिक्स पॅक' हवेत किंवा 'फक्त पोट कमी करायचंय मला, बाकी ओक्के आहे सगळं' अशा चुकीच्या धोरणांतर्गत जिम लावणारेही असतात. त्यांचा उत्साह फार टिकत नाही, कारण त्यांना जे हवं असतं ते शक्य नसतं. स्पॉट रिडक्शन ऑफ फॅट इज अ मिथ. 

किंवा मग सुरुवातीपासूनच 'मला कुठे स्पर्धेत उतरायचंय?', 'शरीरयष्टी ही जेनेटिक असते रे' या आणि अशा इतर अनेक कारणांपैकी कारणं दिली जातात. म्हणजे, समोर असलेला ऑडियन्स बघून लोक वेगवेगळं कारण देतात. 'पावडर बॉडी', 'जिम सोडलं की डबल व्हायला होतं' वगैरे भलभलत्या तर्कांचाही आधार घेतला जातो. जिम बंद होतं. 


छायाचित्र आंतरजालावरून साभार

मग कधी अशी वेळ आलीच की बाबा एखादी गोष्ट बरोबरचे लोक करतायत, आपल्याला झेपत नाहीये, की मग कारणांवरून गाडी प्राधान्यक्रमाकडे येते. उदाहरणार्थ: 'ट्रेक ला जाऊ' असं ग्रूपमधे कुणी म्हणावं, की 'ट्रेक बिक काय यार त्यापेक्षा रेसॉर्ट ला जाऊ. मस्त चिल्ल करू.' असं म्हणणारी व्यक्ती तुम्ही बघितली असेलच. ट्रेक ला नं जाणं हा तिथे प्रेफरन्स नसतो, ती इनॅबिलिटी असते. पण, प्रेफरन्स मानून ती व्यक्ती स्वतःला फसवते.

मग एखादी टेस्ट कधीतरी केली जाते तापानिमित्त वगैरे. त्यात कळतं की कोलेस्टरॉल किंवा काही इतर गोष्टी वर खाली आहेत. मग डॉक्टर वजन कमी करायला सांगतात. डॉक्टरांचं पण मला कळत नाही. ते ही अशा वेळी अर्धवट सल्ले देतात. वजन म्हटलं की मग सर्वसाधारण दोन पर्याय समोर येतात, व्यायाम किंवा डाएट. डाएट अर्थातच सोप्पा पर्याय, माणीस तोच निवडतो. चूझिंग द ईझी ऑप्शनः माणसाची सहजप्रवृत्ती. मग एखाद्या डायटिशियनचा पाच-सात हजारचा धंदा केला की घरी जोशात सांगितलं जातं, 'आजपासून मी गोड नाही हं खाणार'. 'चहा बिनसाखरेचा पिणार'. ऑफिसात, फेसबुकवर जाहिरात होते; 'फर्स्ट डे ऑफ डाएट - फीलिंग ऑसम'. हजार बाराशेचा वजनकाटा घरी येतो. त्यावर येताजाता उभं राहिलं जातं. साखर बंद करणं, ही ती अति खाण्याइतकंच घातक असतं हे डॉक्टर सांगत नाहीत बहुदा किंवा ती मंडळी तेवढं नेमकं ऐकत, वाचत नाहीत. रणबीर कपूर ची सध्याची मैत्रीण कोण हे वाचतील मात्र. असे काही दिवस जातात. अधे मधे दिवसाच्या शेवटी 'थोडंसं श्रीखंड खाल्लं म्हणून काय होतंय' असं म्हणून ते साखर बंद प्रकरणही मोडलं जातं. पुन्हा स्वतःशी प्रामाणिक न राहणं.

मग पुढे डाएटही झेपत नाही. डिटर्मिनेशनचा अभाव. निग्रह नाही. मग चीट डे ची वाट बघणं सुरू होतं. 'डाएटचं सर्वात काय आवडतं सांगू, चीट डे!' असं सांगून दोन डाएट करणारे टाळ्या देतात, हसतात; चीट कोण होत असतं हे जणू माहितीच नसल्यासारखं. हे चीट डे कधीकधी एकापेक्षा अधिकही होताना दिसतात. दरम्यान डाएट चालू असतानाही व्यायाम किंवा तत्सम श्रमाचं काही कुणी सुचवलं, की 'अरे व्यायाम कितीही केला तरी डाएट नसेल ना प्रॉपर, तर काह्ह्ही फायदा नाही' असं सांगून पुन्हा 'आपण करतोय ते योग्यच आहे' अशा भावनेने स्वतःची फसवणूक होते. 

मधेच एखादा मित्र मॅरेथॉन धावून फेसबुकवर फोटो लावतो. मिलिंद सोमणांच्या पोस्ट वाचनात येतात. आणि स्पोर्ट्स शूजची घरच्या चपलाबुटांच्या कपाटात प्राणप्रतिष्ठा होते. पहिल्या दिवशी धावायला मित्रमैत्रिणींसोबत जाऊन, मग नाश्ता करून घरी आल्यावर 'आज आम्ही फक्त चाललो. अ‍ॅक्चुअली चालून सुधा किती फ्रेश वाटतं माहित्ये. चालणं हा शरीरासाठी उत्तम व्यायाम आहे खरं तर' असं सगळं बोलणं होतं. (रिमेंबरः चूझिंग द ईझी ऑप्शन) मग ते रनिंग शूज चालण्यासाठी वापरले जातात. रमत गमत, गप्पा मारत चालणं, कट्ट्यावर बसणं, अशा काही सकाळी जातात. मग त्याची वेळ संध्याकाळ किंवा रात्री जेवल्यावर अशी बदलते. 'सकाळी उठणं नाही जमत यार! बाकी काहीही बोल' असं पुन्हा आपलं एक कारण.

छायाचित्र आंतरजालावरून साभार

हे सगळं मागे पडतं, जेंव्हा 'रोज प्राणायम करतो!' असं सांगणार्‍या कुण्या सत्तरीच्या आजोबांबद्दल माहिती कळते. मग काय! पडत्या फळाची आज्ञा. चूजिंग द ईझी ऑप्शन. चालणं बिलणं, डाएट बिएट बंद आणि फुसफुस सुरू. 'आपले पूर्वज ग्रेट होते यार. आज अमेरिकेतही लोक योगा करतात. त्यांनाही महत्व पटलंय त्याचं.' पुन्हा एकदा फसवणं.

तरीही गुडघे दुखतात. तरीही पाठ आखडते. मग डॉक्टर गाठतात, डॉक्टर व्यायाम सांगतात. त्याला फिजिओथेरपी म्हटलं जातं. मग त्यावर पैसे खर्च होतात. आता संसाराचे व्याप असतात. करियर असतं. म्हणून ब्लेम लाइफस्टाइलवर जातो. ती बदलायचा प्रयत्न होत नाही केवळ कुढतच बसलं जातं. या स्थितीत सद्ध्या मी स्वतः आहे. मला आळस नाही उलट खूप इच्छा आहे परंतु वेळ खरंच मिळत नाही. अर्थात, हे मीच म्हटलं तरी मला पटत नाही. तेंव्हा हे डेडलॉक ब्रेक करण्याचा प्रयत्न सतत चालू असतो. घरी का होईना, जमेल तितका का होईना मी व्यायाम करतो. हे नमूद यासाठी केलं की धागा वाचून 'आपण स्वतः काय करता?' हा प्रश्न वाचकांकडून उपस्थित होऊ शकतो.

पुढे तब्येतीच्या कुरबुरी चालूच राहतात. एव्हाना वय जरासं वाढलेलं असतं. मग ते एक कारण मिळतं, की 'आता आम्ही कुठे व्यायाम करणार या वयात' वगैरे. मग गोळ्या, ज्यूस, मलमं आणि काय काय करायचं. आमच्या वेळी आम्हीही केला होता व्यायाम! असं सांगताना 'आमची वेळ' संपली असं कुणी जाहीर केलं होतं का? हा प्रश्न मंडळींना पडत नाही. ज्या तळमळीने 'त्याने किंवा तिने कस्स्लं मेंटेन ठेवलंय स्वतःला!' हे वाक्य म्हटलं जातं, ते बघून तसं म्हणताना नक्की अभिमान वाटतो, की हळहळ असं विचारावंसं वाटतं.

पण नाही. हटवादीपणा संपेल कसा? मग तत्व असं असतं की 'काही नाही सग्गळं खायचं भरपूर! विचार नाही करायचा, मोजून मापून नाही जगायचं' 'पूर्वीची माणसं बघ. काय आहार होता त्यांचा!' सो; ईट एव्हरीथिंग. बी हॅपी. अशा तर्‍हेने 'वाट'चाल चालू राहते.

यापैकी कुठल्याही वर्णनात आपण बसत असू तर आपण चुकतोय असं समजावं. हे लिहिता लिहिता मी स्वतःलाही बजावतोय, व नेहमीच बजावत असतो. उगीच 'लोका सांगे...' व्हायला नको. पण इथे वर्णन केल्यासमान असलेल्या कुणीही एक जरी व्यायाम, एक जरी डाएट, काहीही; फॉर दॅट मॅटर नियमितपणे, नेमाने, केलं तर या सगळ्या चक्रालाच फाटा मिळेल. पण तसं त्यांच्याकडून होतच नाही. एका नंतर दुसर्‍या प्रकारे ते शिस्तीला, मेहनतीला टाळत राहतात, आणि स्वतःला फसवत राहतात. अमूक एकच काहीतरी करा अशी सक्ती नसतेच आरोग्याच्या बाबतीत, किंवा हा एकच व्यायाम सर्वश्रेष्ठ, बाकी भंपक असंही नसतं. पण जे कराल त्यात सातत्य ठेवा इतकीच अट असते. फिटनेसमधे धरसोड, टाळाटाळ कामाची नाही. तिथे सातत्य हवं. काठिण्य पातळीत सतत प्रगती हवी. विविधता हवी. तरच परिणाम दिसतात. 

असो. यात हेटाळणीचा, दोषारोपाचा हेतू अजिबात नाही. साधा विचार आहे, की प्रत्येकाने आरोग्याची, शरीराची काळजी घ्यावी, आणि सुदृढ, सशक्त रहावं. शेवटी शरीर, आरोग्य ही एकमेव शाश्वत संपत्ती आपल्याकडे आहे. आता तिला गोळीसारखं मानून झाडून द्यायचं आयुष्यावर आदळण्यासाठी की बंदुकीसारखं मानून आपली पकड तिच्यावर मजबूत ठेवायची, जेणेकरून येणार्‍या अडचणींचा वेध घेता येईल, हा आपापला निर्णय आहे.

शुभेच्छा.




Tuesday, November 8, 2016

शिवरुद्र ढोल ताशा पथकाचे शीर्षक गीत

आपल्या शब्दांनी सुरांचा अंगरखा आणि स्वरांचा मुकुट घातलेला बघून अतिशय आनंद होतोय! शिवरुद्र ढोल ताशा पथक, ठाणे Yogesh Jadhav Rahul Ramesh RautSantosh Shigvan या गीतासाठी माझ्यावर विश्वास दाखवलात त्याबद्दल अनेक अनेक आभार!

गीत : अपूर्व जयंत ओक
गायक : नंदेश विट्ठल उमप
संगीत : राहुल रमेश राऊत आणि योगेश जाधव


रुद्राचा अवतार हा शिवरुद्राचा अवतार
ढोलाचा डंका करारी ताशाची झंकार

गणरायाच्या कृपेने होते सारे साकार
शिवशंभूची शक्ती करते ह्रदयांवर संस्कार
ऐका ही ललकार ही तरुणाईची ललकार
ढोलाचा डंका करारी ताशाची झंकार

नाही जोश वरवरचा हा खेळ नसे फक्त
या धमन्यांतून वाहते शिवभक्ताचे रक्त
गर्जा जयजयकार करतो गर्जा जयजयकार
ढोलाचा डंका करारी ताशाची झंकार

आमची निष्ठा आमची श्रद्धा आमचे शिवरुद्र
तुमचे कौतुक तुमच्या टाळ्या तुमचे शिवरुद्र
तालाची ही भाषा बोलणारे शिवरुद्र
मानाची ओळख आम्हा देणारे शिवरुद्र
महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचे आम्ही वारसदार
ढोलाचा डंका करारी ताशाची झंकार






Wednesday, October 26, 2016

सानु इश्क लगा है प्यार दा...

बरेच दिवसांनी एका गाण्याविषयी लिहावंसं वाटलं. तसं हे गाणं मी बरंच आधी ऐकलेलं आहे. एकदा नव्हे, तर अनेकदा, आणि परत परत. झिंग चढते अशी अनेकदा अनेक गाण्यांची, त्यापैकीच हे एक.



आबिदा परवीन. एक विलक्षण आर्तता असणारा हा आवाज जेंव्हा मी पहिल्यांदा ऐकला तेंव्हाच त्यातलं वेगळेपण कळलं. जाणवलं वगैरे नाही, स्पष्ट होतं ते. मस्त कलंदर हे सर्वसाधारणपणे टाळ्या वाजवायला लावणारं गाणं जेंव्हा आबिदा गाते तेंव्हा त्या गाण्याचा तुम्हाला अभिप्रेत असणारा अर्थ आणि तिला कळलेला अर्थ यात एक अनामिक अंतर असल्यासारखं वाटतं. ते अंतर म्हणजे कदाचित त्यातला निर्गुणीभाव असावा, जो आबिदाच्या प्रत्येक गाण्यात तुम्हाला दिसतो. मग ती ग़ज़ल असो किंवा एखादा सूफ़ी क़लाम.

सूफ़ी म्हटलं की आबिदाचंच नाव प्रथम तोंडावर येतं. ज्या एकात्मतेने आणि तल्लीनतेने आबिदा सूफ़ी गाते तसं कुणीही गात नसेल असं म्हणावंसं वाटतं. मग ते छाप तिलक सब छीनी असेल, किंवा तेरे इश्क नचाया असेल किंवा रांझण असेल; आबिदाने गायलेल्या प्रत्येक सूफ़ी गाण्यावर आपली अशी छाप पाडली आहे की आबिदा म्हणजे सूफ़ी असं समीकरणच व्हावं. अर्थात, माझा सूफ़ी किंवा आबिदा विषयांवर फार अभ्यास नाही पण जे कानामार्गे मनापर्यंत पोचतं, ते जनापर्यंत पोचवायची अंतरिक इच्छा होते. आबिदाचं असंच एक हे गाणं जे पहिल्यांदा ऐकल्यापासून ते आजतागायत नेहमीच माझ्या मोबाईल, पेनड्राईव्ह सगळ्या कलेक्शन मधे आपलं एक अढळ स्थान धरून आहे. 'निगाह-ए-दरवाईशां'

कोक स्टुडिओ पाकिस्तान सीझन ३ मधलं हे गाणं प्रत्येक वेळा तल्लीन करून जातं. प्रत्येक वेळा त्यातल्या एखाद्या ओळीचा एक निराळाच अर्थ लागतो आणि प्रत्येक वेळा ते पुन्हा पुन्हा ऐकावंसं वाटतं.

बुल्ले शाह या पंजाबी-सूफ़ी कवीचे अनेक वेगवेगळे दोहरे, काफ़िए (या पंजाबी काव्यप्रकारांबद्दल माहिती शोधतो आहे) या गाण्यात एकत्र आणलेत, अगदी हिरे वेचावेत तसे. एकाहून एक सरस. आणि त्याला मोहक चाल आणि आबिदाचा जमिनीपासून अंतराळापर्यंत स्वैर विहार करू शकणारा स्वर्गीय आवाज यांची जोड आहे त्यामुळे हे गाणं ऐकणार्‍याच्या अक्षरशः मागे लागतं. अर्थात, तितक्या तन्मयतेने ऐकलं तर. त्यातल्या काही निवडक ओळी व त्यांचा माझ्या कुवतीनुसार भावानुवाद देण्याचा इथे प्रयत्न आहे. संपूर्ण गाण्याचा दुवा शेवटी आहेच. ठळक अक्षरात मूळ गाण्याच्या ओळी आहेत, आणि बाकी माझे प्रयत्न.

ना खुदा मसीह्ते लभदा
ना खुदा विच काबे
ना खुदा कुरान किताबां
ना खुदा नमाज़े

हे ऐकताना देव देव्हार्‍यात नाही ची आठवण आल्याशिवाय राहत नाही. अगदी तोच विचार मांडलाय इथे.

मशिदीत नाही देव
काब्यात देव नाही
ना देव प्रार्थनेमध्ये
धर्मात देव नाही

सानु इश्क लगा है प्यार दा
सानु प्यार दा, दिलदार दा

ही ध्रुवपदाची ओळ. प्रेम या भावनेवर प्रेम जडतं तेंव्हा ते व्यक्तिसापेक्ष उरत नाही ते वृत्तीसापेक्ष होतं, त्यातला अहंभाव जातो आणि निखळ, निर्मळ प्रेम उरतं ज्याला अपेक्षेचं कोंदण नसतं.

प्रेमात रंगले प्रेम
प्रेमात लाभला सखा
आकाश व्यापले प्रेमे
सांगती चंद्रतारका

अशाच आशयाच्या आणखी काही ओळी आहेत,

ना रब अर्श मुअल्ला उत्ते
ना रब खाने काबे हू
ना रब इल्म किताबी लभा
ना रब विच मेहराबे हू
गंगा तीरथ मूल न मिलेया
पैंदे बेहिसाबे हू

ना नभात ना काब्यात
देवळात ना ग्रंथात
व्यर्थ ती भेट गंगेची
काठी न तू न पात्रात

किंवा या ओळी ज्या मला खूप भावतात,

मसजिद ढा दे
मंदिर ढा दे
ढा दे जो कुछ ढहदा
पर किसी दा दिल न ढा
रब दिलांविच रैंदा

खरं तर अगदी साधा विचार आहे परंतु त्याच्या मांडणीने त्याचं सौंदर्य खुललंय. माणसात देव बघावा हे अनेक थोरांनी सांगितलेलं आहेच. अर्थात, तो देव बहुतेकांना दिसतच नाही ही वेगळी गोष्ट. ती दृष्टीच नाही. उपास-तापास, तीर्थयात्रा करून पुण्य शोधणारे महाभाग जगात लाखोंनी आहेत. ट्रेनमधे असं कितीदा होतं की दारात उभा माणूस कुठलं देऊळ दिसलं की हात एकदा ओठाला एकदा कपाळाला लावून काहीतरी नमस्कारसदृश कृती करतो, आणि चार सेकंदांनी मागच्या माणसाकडे रागाने बघून 'धक्का मत दे ***' म्हणतो. गाडीच्या डॅशबोर्डवर एक मिनिएचर देऊळच करून ठेवणारे लोक म्हातार्‍या माणसाला रस्ता क्रॉसही करू देत नाहीत. तिथेही शिव्या देतात. अशी उदाहरणं बघितली की वाटतं, यांच्या भक्तीला अर्थच नाही जर ती फक्त देवापुरती मर्यादित असेल. भक्ती माणसांवर केली पाहिजे.

तोड ती देवळे सारी
तोड जे वाटते जेथ
सांभाळ मात्र ह्रदयांना
देवत्व नांदते तेथ



दिल की बिसात क्या जी
निगाह-ए-जमाल में
एक आईना था 
टूट गया देखभाल में


निव्वळ सुंदर विचार. प्रेमाने भरलेल्या एका सुंदर कटाक्षापुढे ह्रदयाचा टिकाव कसा लागावा, त्याची पात्रता ती काय! एक आरसा असावा तसं ते (ह्रदय) होतं, सांभाळ करता करता तुटलं.


नजरेच्या खेळात बिचार्‍या
ह्रदयाची ती पोच किती
सांभाळातच तुटे आरसा
जखमेची त्या बोच किती



रातें जागै शेख सदावें
ते राते जागण कुत्ते, तें थि उत्ते
दर मालिकदा मूल न छड्डे
भावें सौ सौ पाउंदे जुत्ते, तैं थि उत्ते
रुख्ही सुक्खी रोटी खांदे
अते जा ररे ते सुत्ते, तैं थि उत्ते
चल वे मियां बुल्लेया चल यार मना ले
नै ते बाज़ी ले गए कुत्ते, तैं थि उत्ते

याचं थोडं विश्लेषण करायला हवं. ही प्रथमदर्शनी बुल्ले शाह ने माणसाची कुत्र्याशी केलेली तुलना आहे. की तुम्ही रात्र रात्र जागता आणि स्वतःला शेख म्हणवता. ते कुत्रेही रात्रभर जागतात, मग ते तर तुमच्याही वरचढ आहेत.  लोकांनी मारलेल्या चपला, दगड झेलूनही ते मालकाच्या (घराच्या) दारावरून हटत नाहीत, ते तर तुमच्याही वरचढ आहेत. ते शिळी कच्ची पोळी खाऊन राहतात, जमिनीवर झोपतात, ते तर तुमच्याही वरचढ आहेत. तेंव्हा भल्या माणसा, आपल्या जवळच्या मित्राची, माणसाची समजूत काढ, म्हणजे त्यांना धरून रहा, नाहीतर ते कुत्रेच (माणसापेक्षा, प्रत्येक बाबतीत) वरचढ ठरतील. अहंभाव, स्वार्थीपणा, हपापी वृत्ती अशा सगळ्या माणसाच्या रिपुंवर या चार ओळी निशाणा साधतात. माणूस जातीला प्राण्यांपासून वेगळं करणार्‍या गोष्टी म्हणजे मन, विचार, भावना. परंतु त्याच गोष्टी माणूस जपू शकला नाही. त्यामुळे संरक्षणापासून मनोरंजनापर्यंत अनेक गोष्टींसाठी माणूस प्राण्यांचा वापर करू लागला. इथेच खरं तर मानवजातीचं अपयश, आणि खरं रूप उघडं पडतं.

मला पंजाबी येत नाही. बराचसा अर्थ मी साधारण समजून लावलेला, किंवा जालावरच्या वाचनाच्या आधारे लावलेला आहे तेंव्हा चुका असू शकतात. जाणकारांनी प्रतिसादातून त्या सुधारल्या तर मनापासून स्वागत आहे.

तूनळीचा दुवा खालीलप्रमाणे:



लंडनवारी - भाग ६ - बिगबेन, ग्रीनिच आणि टॉवर ब्रिज

मॅन्चेस्टर वरून यायला त्या दिवशी मला जवळपास अकरा वाजले. कोण जाणे कशी पण मी बुकिंग केल्यापेक्षा अर्धा तास पुढच्या ट्रेनची तिकिटं मला मिळाली आणि वेळापत्रक कोलमडलं. पण मागील भागात म्हटल्याप्रमाणे, 'कायपण' चालेल अशी ती गोष्ट होती त्यामुळे विशेष त्रास झाला नाही. रात्री सात आठ नंतर मात्र युरोपातले गल्लीबोळ अंमळ एकाट वाटतात. तशी भीती काहीही नाही पण तरी नकळत नजर भिरभिरत राहते आणि पावलं पटापट पडायला लागतात. एकदा स्वित्झरलँडलाही आम्ही असेच उशीरा (म्हणजे साडेसात) आमच्या बी अँड बी वर परत येत होतो तेंव्हा स्टेशन वरून चक्क दिसणार्‍या त्या घरी पोचेपर्यंतही आम्हाला तो एकाटपणा जाणवला. आजूबाजूला घरं होती पण तिथे कुणी राहतं तरी का असा प्रश्न पडावा इतपत अंधार आणि शांतता. हा एक फरक मात्र प्रकर्षाने जाणवतो भारतात आणि बाहेर, आणि तेंव्हाच फक्त कधीकधी गजबज हवीहवीशी वाटते.

पुढच्या दिवशी आमचा अजेंडा होता बिगबेन, पार्लमेंट हाऊस (लांबून. फक्त फोटोपुरतं), पुढे ग्रीनिच, आणि मग टॉवर ऑफ लंडन आणि टॉवर ब्रिज.

लंडनमधे देखण्या इमारती पावलोपावलीच आहेत. पण पार्लमेंट हाऊस आणि बिगबेनची वास्तू मात्र विशेष आहे. पिवळा-सोनेरी रंग असलेल्या या इमारतीला हाउसेस ऑफ पार्लमेंट किंवा पॅलेस ऑफ वेस्टमिन्स्टर म्हटलं जातं. ही इमारत १८४० - १८८० मधे बांधली गेली. याच्या आत एक वेस्टमिन्स्टर हॉल नावाचा भलामोठा हॉल आहे जो त्या आगोदर बांधला गेला. थेम्स नदीच्या उत्तर काठावर असलेल्या या पॅलेसला आम्ही सकाळी दहा-साडेदहाच्या सुमारास पोचलो. वेस्टमिन्स्टर ला उतरून थोडंस चाललं की समोरच तुम्हाला हाउसेस ऑफ पार्लमेंट, बिगबेन आणि वेस्टमिन्स्टर ब्रिज दिसायला लागतात. दिसायला म्हणजे, इतक्या भव्य गोष्टी तुम्ही देखल्या-न देखल्या करूच शकत नाही. उभ्याच राहतात तुमच्यासमोर त्या.

वेस्टमिन्स्टर ब्रिज आणि लंडनची ओळख असलेली रेड बस

बिग बेन, हाउसेस ऑफ पार्लमेंट निरखत निरखत आम्ही नॉर्थ बँक म्हणजेच उत्तर काठावरून थेम्सच्या बाजूबाजूने चालत होतो. 'मोठं मोठं घड्याळ' मुलाला दाखवत असताना अचानक एक म्हातारी बाई आमच्या जवळ आली. काळा डगला घातलेली, भुर्‍या केसांची ती बाई 'पे फॉर द हॉस्पिटल! पे फॉर द हॉस्पिटल' असं म्हणत होती आणि समोरच्या एका हॉस्पिटलकडे बोट करत होती. प्रथम तिने मला एक कागदी गुलाबाचं फूल देऊन ते वाक्य म्हटलं. मी 'नो थँक यू' म्हणालो. ती पुन्हा तेच म्हणाली. या वेळी ती माझ्या अजून जवळ येऊन हे बोलली. तोंडातून कसलातरी दर्प आला आणि मी मागे होत पुन्हा थँक यू म्हणालो. मग ती बाजूला उभ्या असलेल्या माझ्याबायकोकडे वळली आणि तिला काही कळायच्या आत तिच्या गालांची पापी घेतली. बायकोही चमकून मागे झाली. मी तिला खुणेने मुलाला घेऊन लांब व्हायला सांगितलं. आणि पुन्हा ती बाई माझ्याकडे वळली. मग मात्र आवाज चढवून मी मोठ्याने 'आय सेड थँक यू. प्लीज!' असं म्हणालो.  मग काहीतरी पुटपुटत माझ्याकडचं ते कागदी फूल परत घेऊन ती बाई लांब गेली. हे सगळं जेमतेम ३० सेकंदात झालं. ती बाई इतक्की किळसवाणी होती की पुढची पंधरा मिनिटं बायको फोटोत हसतच नव्हती. 'तिने माझी पापी घेतली! शी! किती घाणेरडी बाई होती ती!.... इत्यादी.

लंडन आय

थेम्सचे, लंडन आय चे, अर्थातच बिगबेन, हाउसेस ऑफ पार्लमेंटचे फोटो काढून आम्ही वेस्टमिन्स्टर पिअर वरून ग्रीनिच ला जाणारी बोट पकडली. सुंदर स्वच्छ बोटीच्या लोअर डेकमधे आम्ही बसलो. तसंही ऊन फार होतं, आणि लोअर डेक मधे आत खान-पानाची सोय होती त्यामुळे आम्ही लोअर डेकलाच पसंती दिली. मुलगा झोपला होता त्यामुळे आम्ही मस्त कॉफी, मफिन वगैरे घेऊन बसू असं म्हणून एका टेबलावर सामान ठेवलं. मी कॉफी आणतोय इतक्यात मुलगा उठला होता. टेबलवर बसून हे बघ ते बघ चालू होतं. माझं लक्ष टेबलवर गेलं आणि मला काहीतरी ओलं दिसलं. निरखून बघितल्यावर कळलं की मुलाचा प्रोग्रॅम झाला होता. डायपर असूनही हे कसं झालं या विचाराने हायपर न होता आम्ही शिस्तीत कॉफी वेगळ्या टेबलवर ठेवली आणि साफसफाई ला लागलो. टिशू आणले, शिवाय टॉवेल होताच. हे सगळं होतंय तोच आमच्या लक्षात आलं, 'पँट कुठेय पण आपल्याकडे बदलायला?' आमच्या रोजच्या बॅगेत दोन टीशर्ट असायचे कारण सांडायची, उलटी व्हायची शक्यता विचारात घेतलेली होती. डायपर असल्याने पँटही घ्यावी लागेल असं गावीच नाही त्यामुळे आता पेच उभा राहिला होता.

बोटीच्या आतली व्यवस्था

ग्रीनिच पर्यंत फक्त डायपरवरच, आणि शालीने लपेटून मुलाचा प्रवास झाला. पण ती शाल काही तो ठेवून घेईना पायांवर. मग ग्रीनिचच्या टूरिस्ट इन्फॉर्मेशन डेस्कवर जाऊन मी 'इज देअर अ शॉप निअरबाय व्हेअर आय कॅन गेट  क्लोथ्स फॉर द किड्स?' असं विचारलं.  काउंटरवरच्या बाईने 'अं... वेल...' असं म्हटलं पण जवळच एक किड्स शॉप आहे असं सांगितलं. मग आम्ही ग्रीनिचमधल्या त्या किड्स शॉप मधून १३ पाउंडाला एक पँट घेतली. नंतर झालेला उलगडा असा की ती मेड इन इंडिया होती. तर अशा प्रकारे लेसन ऑफ द डे, 'मुलाचा कपड्यांचा एक संपूर्ण  संच सोबत बाळगणे' शिकून आम्ही ग्रीनिच भटकंतीला सुरुवात केली.

कटी सार्क नावाची ही बोट ग्रीनिच बंदरावर तुमचं स्वागत करते

ग्रीनिचबद्दल विशेष काय लिहिणे? सगळ्यांनाच ते माहित असेल. मेरिडियन लाईन म्हणजेच पृथ्वीचं मुख्य रेखावृत्त या शहरातून जातं. जगाची प्रमाणवेळ 'जीएमटी' म्हणजेच ग्रीनिच मीन टाईम ही या शहराची वेळ असते. इथे असलेलं नॅशनल मॅरिटाईम म्युझियम, वेधशाळा (रॉयल ऑब्झर्वेटरी) हे बघण्यासारखं आहे. पण आम्ही ते विशेष निवांतपणे बघू शकलो नाही कारण मुलगा त्याला तिथे फारसं गम्य नसल्याने कावायला लागला.

ग्रीनिच टाऊन अतिशय सुरेख वाटलं मला. छोटंस, कॉम्पॅक्ट, आणि लाइव्हली

ग्रीनिच बंदर

नॅशनल मॅरिटाईम म्युझियम
म्युझियमचा परिसर. इथूनच एक चढाची वाट रॉयल ऑब्झर्वेटरीकडे जाते

ग्रीनिचवरून दिसणारी स्कायलाईन



कार्यक्रम लवकर आटपता घेऊन डीएलआर म्हणजेच चालकरहित ट्रेनने आम्ही टॉवर हिल ला आलो. टॉवर हिल हे टॉवर ब्रिज व टॉवर ऑफ लंडनला जाण्यासाठी जवळचं स्टेशन आहे. मग टॉवर ब्रिजच्या जवळ मोकळं धावता खेळता आल्यावर मुलाची कळी खुलली. आम्हीही निवांत बाकावर बसून गप्पा मारल्या, खादाडी केली आणि मग टॉवर ब्रिजचे अंधारातले फोटो काढून परतीच्या ट्रेनमधे बसलो.

लंडन वॉल
टॉवर ब्रिजची कमान
संधिकाली या अशा

टॉवर ब्रिज

द शार्ड - युरोपातली चौथ्या क्रमांकाची उंच इमारत




दीड एक तासाचा लांब प्रवास करून अक्सब्रिजला पोचलो आणि एका हॅपनिंग डे ची अखेर झाली. पुढच्या दिवशी आम्ही जवळच असलेल्या एका निसर्गरम्य ठिकाणी जाणार होतो.

Tuesday, October 25, 2016

लंडनवारी - भाग ५ - याचसाठी केला होता सारा अट्टाहास!

याचसाठी केला होता सारा अट्टाहास!... असं म्हटलं तर शिव्या मिळतील मला घरी. 'म्हणजे म्हणू....न तू लंडन लंडन करत होतास?' इत्यादी इत्यादी. तसं नव्हतं काही; पण आता जातोच आहे म्हटल्यावर मग... :) असो. 
वारकर्‍याला पंढरपुराची जशी ओढ लागावी तशीच अगदी ओढ मला त्या दिवशी रात्री लागलेली होती. उद्या उठून निघेन, मॅन्चेस्टरला जाईन असं कल्पनाचित्र रंगवायला घेतलेलं होतं आणि तशात कधी डोळा लागला कळलं नाही. तत्पूर्वी स्टेडियम टूरच्या तिकिटाच्या चौपट किंमत ट्रेनला मोजली तेंव्हा 'काय ही लोकं वेडी आहेत ना त्या मॅन्चेस्टर पायी' वगैरे ऐकून झालं होतं. ते तसं बरेचदा ऐकतो म्हणा. गजर लावून उठून मॅच बघणं, मॅचडे ला आपणही जर्सी घालून राहणं इत्यादी प्रकार आजूबाजूच्या मंडळींना चमत्कारिकच वाटतात. चालायचंच.
1
दुसर्‍या दिवशीचा घर ते मॅन्चेस्टर हा व्हर्जिन ट्रेनचा प्रवास फार झकास झाला. ट्रेनचा स्पीड तगडा आहे आणि जास्त कलकल नव्हती. त्यामुळे निवांत एकटा खिडकीत बसायचा आनंद घेतला. बायको आणि मुलगा माझ्यासोबत आज येणार नव्हते कारण एक तर प्रवास मोठा होता, बायकोला 'इतक्कं काय त्यात' चं उत्तर माहित नव्हतं आणि मुलाने म्युझियम वगैरे आवडत नसल्याचं आदल्या दिवशीच सूचित केलेलं होतं. त्यामुळे एकासाठी तिघांची जा जा ये ये नको असं ठरलं होतं. एकटा म्हणजे धमाल असते राव. हवं तिथे थांबा हवं ते करा. आज एन्जॉय करत होतो त्यामुळे.
a
मॅन्चेस्टरला उतरलो. सुरुवातीला गंडलो पण लवकरच बसची सिस्टिम कळली आणि नेमक्या बशीत बसलो. मॅट बस्बी वे ला उतरल्यावर आधीच ठरवल्याप्रमाणे नाकासमोरही नाही, तर हनुवटीखालीच बघत चालत गेटपर्यंत पोचलो. मला ते अर्ध लक्ष ट्रॅफिककडे आणि अर्ध लक्ष स्टेडियमकडे असं करून पहिलं दर्शन नको होतं. त्यामुळे एकदाचा गेटच्या आत गेलो आणि वर बघितलं. बॅक्ग्राउंडला 'माऊली माऊली माऊली माऊली' वाजतंय अशी कल्पना करा. चक्क मी ओल्ड ट्रॅफर्ड ला आलोय! च्च्या गाव्वात! #अणबिळिव्हेबळ
a
म्युझियमकडे धावलो. स्टेडियम टूरची वेळ होत आली होती. साडेचारहज्जार मैलावरून इथवर आल्यावर एक मिनिटही मला वाया घालवायचं नव्हतं.
a
स्टेडियम टूर सुरू झाली तसा मी हरवायला लागलो. 'We are sitting where the home fans sit' असं म्हटल्यावर होम फॅन्स चा डेफनिंग कलकलाट कानात ऐकू आला. 'This is where the club directors and other VIP members sit' म्हटल्यावर बॉबी चार्ल्टन, एड वुडवर्ड्स, 'सर' अ‍ॅलेक्स फर्ग्युसन वगैरे दिसल्याचा भास झाला. असं करत करत मी माझ्याच विश्वात हरवत गेलो. लोकं फोटो काढत तेंव्हा माझी तंद्री लागलेली असायची आणि सगळे निघाले की 'yup. just a moment' असं टूर गाईडला म्हणून मी फोटो काढायचो.
a
a
a
Hey! Pass it forward!
एकंदर 'वेड' अनुभव होता. म्हणजे सांगणं कठीण आहे, पण सगळं स्वप्नवत तरीही ओळखीचं वाटत होतं. कधी वाटलं मी यांच्यापैकी एक असतो तर, मी कसा खेळलो असतो. कधी वाटलं मी मॅनेजर असतो तर, मी कसे डाव आखले असते. असं काय काय होत होतं. बघता बघता टूर संपली. ऐंशी मिनिटं कशी गेली कळलंच नाही. पुरली नाही हे सांगायलाच नको.
a
a
a
a
खरं तर मॅच बघण्याचा बेत होता माझा. पण खूप प्रयत्न करूनही तिकिटं मिळाली नाहीत. ट्रीप ठरल्यापासूनच मागावर होतो, पण गेम सोल्ड आऊटच दाखवला तिकिटं ओपन झाल्यापासून. इतर स्त्रोतही बघितले पण एक तर तिकिटं नाहीत, किंवा भाव कैच्याकै असा प्रकार होता. त्यामुळे मग तो हट्ट सोडावा लागला होता. स्टेडियम टूरनंतर मेगास्टोअर मधे गेलो. अंतर्वस्त्रापसून ते चादरी, उशांपर्यंत, पेनापासून छत्रीपर्यंत सगळं काही मॅन्चेस्टर युनायटेड ब्रँडचं सामान इथे होतं. तिथे चार-पाच गोष्टी घेतल्या खर्‍या, पण त्यांनी माझा ओल्ड ट्रॅफर्डचा अनुभव पूर्ण होणार नव्हता.
a
मी पुन्हा ओल्ड ट्रॅफर्ड ला नक्की येणार. या वेळी मित्र मित्र येणार आणि मॅच बघायलाच येणार. तेंव्हा खरं हे वाक्य अर्थपूर्ण वाटेल, 'याचसाठी केला होता सारा अट्टाहास!'